-
Varyant-
-
E-Posta-
-
Web Sitesi-
-
Durum-
-
Ünvan-
-
YÖK Araştırmacı No-
-
Türkçede annelik ve babalık metaforlarının derlem temelli çözümlemesi
İbe Akcan, Pınar | Uçar, Aygül
Metafor dilbilim ve dilbilim dışı hem yabancı hem Türkçe alanyazında çok geniş yer bulmuş bir konudur. Özellikle Lakoff ve Johnson (1980) ile Kövecses (2002) sonrasında dış dünyayı anlamlandırış biçimimizin önemli dilsel göstergeleri olarak sıkça tartışılmıştır. Türkçe alanyazında ağırlıklı olarak yazınsal metinler ve anadili konuşucularının söylem tamamlama testleri aracılığıyla ürettikleri metaforlar çerçevesinde incelemeler yapılmıştır. Bu çalışmanın amacı annelik ve babalık kavramlarının Türkçede nasıl kavramsallaştırıldığını anlamak üzere iki araştırma sorusunu yanıtlamaktır. Bunlardan ilki Türkçede annelik ve babalık kavramlarına ilişkin öne çıkan metaforların neler olduğu, ikincisi ise bu kullanımların, kavramsal alanlar açısından ne yönleriyle benzeşmekte ya da ayrışmakta olduğudur. Bu amaçla doğal dil verisine erişim için TUD v3.0 ve gerçek zamanlı güncel dilsel veri için tamamlayıcı kaynak olarak WebCorp Live'dan yararlanılmıştır. İlgili kavramlara ilişkin bağımlı dizinler bir araya getirilerek bir veritabanı oluşturulmuş, ilgisiz kullanımlar ayıklanmış ve sıklıkla birlikte bulunuşlar incelenerek özgün kavramsal metaforlar belirlenmiştir. Sonuçlar, annelik ve babalık kavramları için karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Türkçe anadili konuşucularının kavramsallaştırm...
Türkçede Kahkaha: Derlem Görünümleri ve Örüntüleri Üzerine Bir Ön Çalışma
Uçar, Aygül
Kahkaha insan etkileşiminin önemli bileşenlerinden biridir ve genellikle sesle ve görsel olarak gösterilir (Hempelmann, 2017; Trouvain & Truong, 2017). İnsanlar farklı durumlarda ve sevinç, şefkat, eğlence, şaşkınlık, sinirlilik, üzüntü, korku, utanç, saldırganlık, zafer, alay ya da başkasının mutsuzluğundan keyif alma (schadenfreude) gibi çeşitli duygularla kahkaha atarlar (Askenasy, 1987; Chapman, 1996; Mowrer, LaPointe & Case, 1987; Provine, 1996; Ruch & Ekman, 2001; Szameitat ve diğ., 2009). Grup üyeliği, arkadaşlık hatta yakınlık göstermesi ile kahkaha kişilerarası ilişki kurma ve sürdürmede önemli bir rol oynar. Ayrıca, zulüm ve zafer kahkahası olduğunda, kahkahanın dalga geçme, alay etme ve başkalarını küçümseme işlevi de vardır (Glenn, 2003). Partington (2006) kahkahayı derlem-temelli bir bakış açısıyla çalışmıştır. Bu çalışmada, kahkaha sözcüğünün Türkçe Ulusal Derlemi (TUD) v2 (Aksan, Özel, Yılmazer ve Demirhan, 2016) üzerinden elde edilen farklı bağımlı dizinleri incelenmiş ve sıfatlarla oluşturduğu eşdizimlilik örüntüleri belirlenmiştir. Bu örüntüler bağlamında farklı kahkaha türleri McKeown ve diğ. (2012)'nin kahkaha sınıflandırması temel alınarak derlem-temelli bir yaklaşımla tanımlanmış ve Dixon (2004; 2005)'in belirlediği sıfat türlerine göre incelenmişt...
Özel amaçlı derlemi çevriyazmak: Bir çevriyazi modeli
Uçar, Aygül
İnsanlar arasındaki etkileşim pek çok disiplinde çalışılan bir konudur. Bu etkileşimin sözlü ve yazılı dili içeren metinlerinin toplamı derlem (İng.corpus) olarak adlandırılır. Sözlü derlemlerin büyük çoğunluğu veriyi aynı fiziksel ortamda sundukları için tek-ortamlı (İng. mono-modal) ve metin-temelli kayıtlardır. Böylesi tek-ortamlı derlemler dili ve etkileşimi metnin ötesinde yansıtamadıkları için kapsam bakımından sınırlıdırlar. Anlam, metin, jest ve bürün ögeleri gibi sözel ve sözel-olmayan özelliklerin birleşimi ile kurulduğu için etkileşimin, aslında, çok-ortamlı (İng. multi-modal) olduğu göz önüne alındığında, bu problem yaratmaktadır. Çok-ortamlı derlemler doğal konuşma kayıtlarından elde edilen etkileşimin video, ses ve metin kayıtlarından oluşmaktadır. Kayıt, etkileşimin sistematik bir incelemesi için tek başına yeterli değildir. Bu nedenle, çevriyazı sözlü dilin gösterimi ve incelenmesinde önemlidir. Sözlü etkileşimi incelemek için işitsel ya da görsel veri çevriyazı yoluyla yazılı metin biçimine getirilir. Çevriyazılar, verinin çalışmanın amacından bağımsız olarak oluşturulan yansız gösterimleri değildirler ve farklı aşamalarda farklı yollarla araştırmaya hizmet ederler. Bu çalışmada, derlem dilbilimine çok-ortamlı bir yaklaşım ile özel amaçlı bir derlemin gülmece ve ...
Gülmece ve Gülme Kaynağı Olarak Sözcük Oyunları
Uçar, Aygül
Gülmece ve gülme insanların günlük hayatta pek çok farklı duruma verdikleri tepkiler arasındadır. Bütün insanlar doğal olarak gülünç konuşma ve davranışa katılır. Dolayısıyla, gülmece günlük etkileşimlerin temel görünümlerinden birini temsil eder. Bu nedenle, gülmenin nedenleri ve neyin gülmeceyi oluşturduğu gibi konular Platon ve Aristoteles’ten beri merak edilmiş ve gülmece sürekli gelişen bir çalışma alanı olmuştur. Gülünçlüğün teatral bir form olarak ortaya çıkmasının nedenlerinden biri de insanların gülme yoluyla aldıkları hazdır. Gülmeye kaynak oluşturan gülmece ulamlarından bir tanesi de sözcük oyunlarıdır. Sözcük oyunları kısaca sözcüklerin genellikle birbiriyle bağdaşmayan iki ya da daha fazla anlam gösterecek şekilde kullanımı ve böylece komik etkinin yaratılması şeklinde tanımlanabilir. Bu çalışmada, sözcük oyunları Komedi Dükkanı adlı televizyon programının video kayıtlarının çevriyazıya aktarılmasıyla oluşturulan özel amaçlı özgün derlemden elde edilen örnekler üzerinden incelenmiştir. Stand-up ve durum komedisi gibi diğer gülmece türlerinden farklı bir yapıya sahip olan ve bu nedenle yeni bir gülmece türü olarak tanımlanan Komedi Dükkanı’nda kullanılan sözcük oyunu örnekleri ele alınarak sınıflandırılmış ve tür açısından farklılıkları ortaya konmuştur. Humor and lau...
Gülme Düzleminde Komedi Dükkanı ile Ortaoyunu Arasındaki Bağ ve Dilsel Komik Söz Komiği Açısından Bir Karşılaştırma
The Relationship between Komedi Dükkânı ‘Comedy Shop’ and Ortaoyunu in the Level of Laughter and a Comparison in the Sense of Linguistic Humor (Verbal Humor)
Uçar, Aygül | Koca, Cezmi
Gülmece günlük konuşmaların temel görünümlerinden birini temsil eder. Dolayısıyla gülmenin nedenleri ve neyin gülmeceyi oluşturduğu gibi konular Platon ve Aristoteles’ten beri merak edilmiş ve gülmece sürekli gelişen bir çalışma alanı olmuştur. İnsanların gülme yoluyla aldıkları haz gülünçlüğün teatral bir form olarak ortaya çıkmasının nedenlerinden biridir. Komedya Türk tiyatro tarihinde de, gerek Cumhuriyet öncesi gerekse Cumhuriyet döneminde çok sevilen bir tür olarak yerini almıştır. Ortaoyunu, komedi unsurlarını ve yerel özellikleri de içeren bir tür olarak geleneksel Türk tiyatrosunun başlıca türlerinden biridir ancak günümüzde artık yok olmuştur. Buna karşın Ortaoyunu’nun kimi özellikleri, daha sonra biçimlenen komedi çalışmalarında kendini göstermektedir. Bunun en belirgin örneklerinden birini “Komedi Dükkânı” adlı televizyon programı oluşturmaktadır. Ortaoyunu ile Komedi Dükkânı arasında kişiler, doğaçlama yapıları, dekor-kostüm anlayışları, harekete dayalı gülmece unsurları, durum komiği yaratmaları ve dilsel gülmece özellikleri açılarından ilişkiler ve benzerlikler bulunmaktadır. Bu çalışmada, gülme olgusuna yönelik başlıca kuramlara değinilecek ve Ortaoyunu ve Komedi Dükkânı’nın karakteristiğine genel hatlarıyla bakılarak benzerlikleri ele alınacaktır. Ayrıca, Ortaoy...
Light verb constructions in Turkish dictionaries: Are they submeanings of polysemous verbs?
Türkçe sözlüklerde katkısız eylem yapıları: Bunlar çokanlamlı eylemlerin alt anlamları mıdır?
Uçar, Aygül
Farklı ancak birbiriyle bağlantılı anlamlara sahip olma şeklinde kısaca tanımlanabilecek olan çokanlamlılık olgusu (Cruse, 1986; Lyons, 1977; Panman, 1982; Taylor, 2003), bu durumdaki eylemlerin sözlükte nasıl sunulması gerektiğine yönelik ölçütlerin oluşturulmasını gerektirmektedir. Söz konusu ölçütler öntip anlamının saptanması, eylemlerin çokanlamlı, eşşadlı ve bileşik eylem olma bakımından ayrımı ve sunumu, temel anlam ile yan nalmalarının anlam maddesi olarak sıralanması ve anlamları sıralayan maddelerin sayıları açısından belirleyici olmak zorundadır (Uçar, 2009). Özellikle katkısız eylemler (light verbs) sözlük sunumu açısından fiderek daha çok tartışılan bir gözlem konusu haline gelmiştir (Hanks, Urbschat & Gehweiler, 2006). Bu durum, doğal olarak, katkısız eylem tanımının hangi ölçütler kullanılarak yapılacağı tartışmasını da beraberinde getirmiştir. Çünkü aynı eylemin hem sözlüksel hem de katkısız eylem oalrak doğal dillerde kullanımı söz konusudur. Bu çalışmada, sözlüklerden taranarak elde edilen çokanlamlı kök eylemler ile sözlüklerde yer almayan, katkısız eylem yapılarını içeren doğal dil kullanımını içeren veri tabanı incelenerek, Türkçedeki katkısız eylemlerin kullanım ayrımı yapılıp yapılamadığı çokanlamlı eylemler açısından gözlemlenmiştir. Bu gözlem sonrasında u...
Türkçe Devinim Eylemlerinde Tarz Anlatımı
Uçar, Aygül
Typologically, languages can be classified as Verb-framed languages and Satellite-framed languages according to the core feature in the verb (Talmy, 1985, 1991). In Satellite-framed languages (e.g. English), manner of motion is typically encoded in the verb, while the path of motion is expressed by prepositional phrases. In Verb-framed languages (e.g. Turkish), the verb usually encodes the path of motion while the manner of motion is encoded in manner adverbials. Satellite-framed languages do have verbs which encode path information and Verb-framed languages have verbs encoding manner of motion. However, the two language groups prefer different lexicalization of motion events. This paper describes that the concept of manner of motion verbs can be dealt with from semantically different perspectives. Spatial, motor pattern, rate, attitude, instrument and intentionality are features of manner. The aim of this paper is to determine the linguistic units which describe manner in Turkish, to discuss the manner and path in motion verbs and to determine the conceptual structures of motion verbs.
Söylem Belirleyicisi Olarak İştenin Ezgi Örüntüleri
Uçar, Aygül
Discourse markers have important roles in human communication. İşte, as a discourse marker, demarcates utterances as containing detailed, highlighted and reported information as well as concerning distant pieces of utterances. As a suprasegmental, intonation also has considerable importance in human communication. This study will focus on the classification of the functions of the discourse marker işte and the relation between the functions and intonation patterns of işte.
Conceptual structures of the motion verb çek- pull in Turkish and its counterparts in English
Uçar, Aygül
In this study, the conceptual structures of the Turkish motion verb çek- (to pull) were analyzed within the framework of Jackendoff's (1983, 1990) Conceptual Structure Theory. To this end, different lexicalizations and conceptual structures of the verb çek- were examined, demonstrating that it retains its basic meaning in different usages. The database created to analyze the different uses and polysemous structure of the verb was examined using “semantic paraphrasing” and “completion tests” based on the judgments of native Turkish speakers. The conceptual structures of the verb were examined under two main headings: The spatial semantic field and the non-spatial semantic field. Bu çalışmada, Türkçe'deki çek- devinim eyleminin kavram yapıları Jackendoff'un (1983, 1990) Kavramsal Yapı Kuramı çerçevesinde çözümlenmiştir. Bu amaç doğrultusunda çek- eyleminin farklı sözlükselleştirmeleri ve kavram yapıları incelenerek farklı kullanımlarda temel anlamını koruduğu gösterilmiştir. Eylemin farklı kullanımlarını ve çokanlamlı yapısını çözümlemek amacıyla oluşturulan veri tabanı anadili Türkçe olan konuşucuların yargılarına dayanan "anlam açımlama" ve "tamamlama testleri" ile incelenmiştir. Eylemin kavram yapıları iki ana başlıkta incelenmiştir: Uzam anlambilimsel alan ve Uza...