ÖZET TÜBERKÜLOZ HASTALARINDA TOLL-BENZERİ RESEPTÖR (TOLL-LİKE RECEPTOR, TLR) 2 VE 4 GEN POLİMORFİZMLERİNİN ARAŞTIRILMASI Tüberküloz (TB) Mycobacterium tuberculosis (M. tuberculosis)’in sebep olduğu, insan sağlığını tehdit eden en önemli bulaşıcı hastalıklardan biridir. TB yılda yaklaşık 1,3 milyon insanın ölümüne sebep olan, en yüksek mortaliteye sahip enfeksiyon hastalıklarının başında gelmektedir. Toll Benzeri Reseptörler (Toll-Like Receptor, TLR), doğal savunma bariyerlerini geçerek vücuda giren mikroorganizmaları tanıma yeteneğindeki bir reseptör grubudur. Mikobakteriler de immün sistemde görevli olan TLR1, 2, 4 ve 6 tarafından tanınırlar ve böylece makrofaj ve dendritik hücre aktivasyonu başlar. Bu çalışmada, hastalığa karşı duyarlılık veya direnç ile ilişkili olduğu belirtilen, TLR2 ve TLR4 gen bölgelerindeki tek nükleotid polimorfizm varlığının “Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PZR) ve Restriction Fragment Length Polymorphism (RFLP) yöntemleriyle sağlıklı kontroller ile TB hastalarında belirlenmesi amaçlanmıştır. Tek nüleotid polimorfizm varlığı TLR2 Arg753Gln (rs5743708) (2258 G/A), TLR4 Asp299Gly (rs4986790) (896 A/G) ve TLR4 Thr399Ile (rs4986791) (1196 C/T) bölgelerinde araştırılmıştır. Çalışmaya, 50 TB hastası (38 [%76] erkek, 12 [%24] kadın; ortalama yaş: 39,44±16,129) ile bu hastalarla cinsiyet ve yaş ortalamaları bakımından uyumlu 50 sağlıklı kan donörü (36 [%72] erkek, 14 [%28] kadın; ortalama yaş: 37,98±11,687) dahil edilmiştir. Hasta grubunu oluşturan 50 kişinin 45 (%90)’i akciğer TB’si iken 5 (%10)’i akciğer dışı TB olarak tespit edildi. Hastaların 47 (%94)’sinin yeni tanı konmuş TB hastası olduğu, 3 (%6)’ünde daha önceden geçirilmiş TB öyküsü (nüks TB) olduğu belirlendi. Tek nükleotid polimorfizmi sonuçlarına göre allel (TLR2 p=1,00; TLR4 299 p=0,63; TLR4 399 p=0,79) ve genotip (TLR2 p=0,76; TLR4 299 p=0,61; TLR4 399 p=0,78) dağılımı bakımından hasta ve sağlıklı kontrol grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilememiştir. Sonuç olarak çalışmadan elde edilen veriler TLR2 ve TLR4 gen bölgelerindeki tek nükleotid polimorfizmlerinin TB’ye duyarlılık veya direnç ile ilişkili olmadığını göstermektedir. Bu tür genetik yatkınlık çalışmalarının değişik etnik kökenli kişilerde değişik ülkelerde daha fazla birey üzerinde yapılması ile TB’ye karşı daha efektif bir savaş verilmesi mümkün olacaktır. Anahtar Kelimeler: Mycobacterium tuberculosis, Tüberküloz, TLR2, TLR4, Polimorfizm

ABSTRACT INVESTIGATION OF TOLL-LIKE RECEPTORS (TLR) 2 AND 4 GENE POLYMORPHISMS IN TUBERCULOSIS PATIENTS Tuberculosis (TB), caused by the bacillus Mycobacterium tuberculosis (M. tuberculosis), is one of the most important infectious diseases that threatening human health. TB is the leading cause of infectious diseases with the highest mortality, causing approximately 1,3 million deaths per year. Toll-Like Receptors (TLR) are a group of receptors capable of recognizing microorganisms entering the body passing natural defense barriers. Mycobacteria are also recognized by TLR1, 2, 4 and 6, which are involved in the immune system and thus initiating macrophage and dendritic cell activation. In this study, we aimed to investigate the presence of single nucleotide polymorphisms, since these polymorphisms are considered to be associated with susceptibility or resistance to disease development, in the gene regions of TLR2 and TLR4 by Polymerase Chain Reaction (PCR) and Restriction Fragment Length Polymorphism (RFLP) methods in patients with TB disease compared to healthy controls. The presence of single nucleotide polymorphisms were analyzed in TLR2 Arg753Gln (rs5743708) (2258 G/A), TLR4 Asp299Gly (rs4986790) (896 A/G) and TLR4 Thr399Ile (rs4986791) (1196 C/T) gene regions. A total of 50 TB patients (38 [%76] male, 12 [%24] female; mean age: 39,44±16,129 years) and 50 healthy blood donors, that are compatible with these patients in terms of gender and age,(36 [%72] male, 14 [%28] female; mean age: 37,98±11,687 years) as control group were included in this study. Of the 50 patients, 45 (90%) were diagnosed as pulmonary TB and 5 (10%) as extrapulmonary TB. While 47 (94%) patients were newly diagnosed as TB, 3 (6%) patients had a TB history (relapsed TB). According to the single nucleotide polymorphism results there were no statistically significant differences in allele (TLR2 p=1,00; TLR4 299 p=0,63; TLR4 399 p=0,79) and genotype (TLR2 p=0,76; TLR4 299 p=0,61; TLR4 399 p=0,78) distribution between the patients and healthy controls. In conclusion, our data suggest that single nucleotide polymorphisms of the TLR2 and TLR4 genes are not associated with susceptibility or resistance to TB. Such genetic susceptibility trials, that will be conducted on more individuals, in different countries and in different ethnic backgrounds, will provide a more effective war against TB. Keywords: Mycobacterium tuberculosis, Tuberculosis, TLR2, TLR4, Polymorphism