ÖZET Oreochromis niloticus’da Kurşunun Neden Olduğu Oksidatif Strese Karşı Humik Maddelerin Koruyucu Etkisinin Araştırılması Bu araştırmada, subletal kurşun (Pb) derişiminin Oreochromis niloticus’da antioksidan enzim sistemi üzerine etkilerine karşı, yeme katılan humik maddenin koruyuculuk özelliği incelenmiştir. Bu amaçla 1,5 mg/L kurşun nitrat Pb(NO3)2 ortam derişimi etkisinde bulunan balıklar, %0,2 oranında hümik madde katkısı bulunan yem ile beslenmişlerdir. Kontrol grubu, humik madde (HM), Pb, ve Pb+HM grublarını içeren bu çalışmada 4. ve 10. günlerde karaciğer örnekleri alınmıştır. Karaciğer dokusu katalaz (CAT) ve süperoksit dismutaz (SOD) enzim aktiviteleri ve lipid peroksidasyon ürünü olan malondealdehit (MDA) düzeyi, kontrol grubu ile karşılaştırıldığında, subletal kurşun derişimi uygulanan grupta 4. ve 10. günlerde önemli oranda artmıştır. Pb grubu ile HM+Pb grubu karşılaştırıldığında, CAT ve SOD aktivitesinde önemli bir değişime neden olmadığı, ancak humik madde uygulamasının karaciğer dokusu lipid peroksidasyonu üzerine Pb toksisitesinin etkisini azalttığı belirlenmiştir. Sadece Humik madde uygulanan grupta ise karaciğer dokusu MDA düzeyi 10. günde kontrol grubuna oranla daha düşük bulunmuştur. Deney sonuçlarına göre, yeme ilave edilen %0,2 humik madde, 1,5 mg/L Pb ortam derişiminin, O. niloticus karaciğer dokusu lipid peroksidasyon üzerindeki toksisitesini belirli düzeyde azalttığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Oreochromis niloticus, kurşun, humik madde, antioksidan sistem

ABSTRACT Investigation of the Protective Effect of Humic Substances Against Oxidative Stress Caused by Lead in Oreochromis niloticus In this study, the protective effect of humic substance in the feed was investigated against the effects of subletal lead (Pb) concentration on the antioxidant enzyme system in Oreochromis niloticus. For this purpose, the fish which were affected by 1.5 mg/L lead nitrate Pb(NO3)2 medium concentration were fed with feed containing 0.2% of humic substance. Liver samples were taken at 4th and 10th days in this study, which included control group, humic substance (HM), Pb, and Pb + HM groups. The enzyme activity of liver tissue catalase (CAT) and superoxide dismutase (SOD) of O. niloticus and the level of malondialdehyde (MDA), a product of lipid peroxidation, increased significantly at 4th and 10th days in the group with subletal lead concentration compared with the control group. Compared with Pb and HM+Pb groups, it was determined that humic substance application decreased Pb toxicity on lipid peroxidation of liver tissue and did not cause a significant change in CAT and SOD activity. In the group in which humic substance alone was administered, liver tissue MDA level was found lower than control group at 10th day. According to the results of the experiment, 0.2% humic substance added to the feed reduced toxicity of subletal Pb concentration on liver tissue lipid peroxidation. Key Words: Oreochromis niloticus, lead, humic substance, antioxidant system