Osmanlı Dönemi’nden günümüze ulaşan geleneksel konut yapıları çoğunlukla 19. yy sonu ve 20. yy başına tarihlenmektedir. Mevcut geleneksel konut araştırmaları çoğunlukla Osmanlı’nın son dönemine tarihlenen ve günümüze ulaşabilen tarihi konut yapılarının fiziksel biçimlenmesinden elde edilen bilgilere ve bu bilgilere dayalı değerlendirmelere dayalıdır. Bununla birlikte şer’iyye sicilleri, vakfiyeler, defterler ve belgeler gibi birinci dereceden güvenilir kaynaklar bazen doğrudan bazen de dolaylı olarak ait oldukları dönemlerin konut yapıları hakkında bilgi vermektedir. Bu bilgiler, günümüze ulaşan geleneksel konut yapılarından önce inşa edilmiş olan konutların fiziksel biçimlenmesi hakkında bilgi vermesinin yanı sıra, yapıların oluşumu ve zaman içinde geçirdiği değişimleri sosyal yapı ve kurallarla ilişkili olarak anlamamıza yardımcı olmasıyla da önemlidir. Bu çalışma, Tarsus şer’iyye sicillerinde yer alan konut tanımlarını analiz ederek, Tarsus geleneksel konut yapılarını ve konut alanlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tarsus’a ait 140 adet şer’iyye sicili bulunmaktadır. Çalışma kapsamında 19. yüzyıl başından 20. yüzyıl başına kadar yaklaşık 89 yıllık bir süreçten kesitler sunan 10 adet şer’iyye sicili incelenmiştir. Yazının birinci bölümde Osmanlı Dönemi geleneksel konutları hakkında genel bilgiler ve çalışmanın temel yaklaşımları yer almaktadır. Şer’iyye sicillerinden elde edilen bilgiler doğrultusunda; ikinci bölümde konutların biçimlenmesi başlığı altında konut tipleri, yapım kuralları ve mülkiyet hakları açıklanırken; üçüncü bölümde konut dokusu ölçeğinde tespitler sunulmaktadır. Sonuç bölümünde, Tarsus geleneksel konutlarının tarihi süreçteki biçimlenmesi ve değişimi üzerine değerlendirmeler yapılmaktadır.

Ottoman Period traditional houses that survived until today mostly
date back to the end of the nineteenth century and the beginning of the
twentieth century. Research and evaluations on traditional houses mostly
depend on physical formation of houses dating back to the last period of
the Ottoman Empire. However, first-degree reliable sources such as şer’iyye
registers, endowments and documents directly and/or indirectly provide
information on houses. This information is important in that it provides
data on the houses that were built earlier than current ones and helps
understand the changes that occurred over time in relation with social
structure and rules.
This study aims to evaluate the traditional houses and residential areas
of Tarsus by analysing the housing definitions in Tarsus şer’iyye registers.
There are 140 şer’iyye registers of Tarsus. 10 şer’iyye registers that present
data from 89 years’ period dating from the beginning of the nineteenth
century to the beginning of the twentieth century were examined
within the scope of the study. In this context, first part includes general
information on traditional houses of Ottoman Period and main approaches
of the study. Based on the information obtained from Tarsus şer’iyye
registers; second part of the paper explains housing formation in the
sense of housing types, construction rules and property rights. Third part
presents the assessments on residential tissue. Finally, conclusion includes
evaluations on formation and changes of traditional houses in Tarsus.