Geçmişten günümüze baktığımızda Müslümanların sıkıntıya
düştükleri dönemlerde çözüm arayışına girişen Mihne sürecinde
Ahmed b. Hanbel (öl. 241/855), Haçlı seferleri ve Moğol istilası
döneminde İbn Teymiyye (öl. 728/1328) ve İbn Kayyim (öl.
751/1353) gibi bazı şahsiyetler, mücadeleleriyle hep ön plana
çıkmıştır. 13./19. yüzyılın sonlarında Osmanlı’nın güç kaybetmesiyle
birlikte Batı’nın siyasi, askerî, ekonomik vb. her alanda
gözle görülür yükselişi sonrası Müslümanlar, içinde bulundukları
durumdan kurtulmanın çaresini aramaya başlamışlardır. Bu
dönemde ise dikkat çeken isimler Cemaleddin Efgânî (1838-
1897), Muhammed Abduh (1849-1905) ve Muhammed Reşîd
Rızâ’dır (1865-1935). Özellikle bu sıkıntılı dönemlerde bid‘at ve
hurafelerden uzak dinin en saf ve duru halinin yaşandığı geçmişe
özlem, toplumsal hastalıkların en iyi tedavi aracı olarak görülmüştür.
Bu üç isim de çözüm arayışlarında yeni selefîlik düşüncesi
adıyla isimlendirilen bir anlayışı savunmuşlardır. Amacı
Müslümanları taklitçilikten kurtarıp İslâm’ın özüne döndürmek,
ahlakî, kültürel ve siyasi yönden iyileştirmek olan bu yeni anlayış,
akla, ilme ve teknik gelişmelere önem vermeleriyle klasik selefiyyeden
farklılık arzetmektedir.
Reşîd Rızâ, otuz altı yıl boyunca düzenli olarak çıkardığı
Menâr Dergisi’nde yazmış olduğu makalelerle hemen her konuda
görüş beyan etmesiyle dikkat çekmiş bir kişiliktir. Çözüm arayışlarında
ortaya koyduğu farklı yaklaşımlarıyla gerek kendi dönemine
gerekse sonraki dönemlere etki etmiş olan Reşîd Rızâ, mücadeleci
kimliğiyle ön plana çıkan, kitaplarını bastırabilmek için
maddi imkânlarının yetersizliğinden evini bile rehin vermekten
kaçınmayan önemli bir düşünce adamıdır. Çalışma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Konunun önemi,
amacı ve yöntemi hakkında bilgilerin verildiği giriş bölümünden
sonra birinci bölümde çalışma boyunca ön plana çıkan
kavramlar, selefîlik düşünce sisteminin tarihi gelişim süreci,
Reşîd Rızâ’nın hayatı, eserleri ve düşünce yapısı hakkında bilgiler
verilmektedir. İkinci bölüm, Reşîd Rızâ’nın Hadis Tarihi ve
Usûlü’ne dair görüşlerinin ele alındığı ana bölümü oluşturmakta,
üçüncü bölümde ise, Reşîd Rızâ’nın sünnet anlayışının konulara
yansımaları örneklerle incelenmekte, rivâyetlerin tahlil ve
tenkidi yapılmaktadır. Çalışma sonuç bölümü ile tamamlanmaktadır.