Mustafa Kaya Mustafa Kaya İLAHİYAT FAKÜLTESİ İSLAM TARİHİ VE SANATLARI BÖLÜMÜ TÜRK İSLAM SANATLARI TARİHİ ANABİLİM DALI
Araştırmacının yayınlarını daha detaylı bir şekilde aramak veya filtrelemek için buraya tıklayabilirsiniz.

Tarsus’da Türk İslam Dönemi Mihrapları

MUSTAFA KAYA

Cami mimarisinde mihrap, kıbleye yönelme işlevinin yanı sıra, maddeye bürünmüş derin mananın neticesi olarak ortaya çıkmıştır. Bu mana, Kâbe’yi temsil ile özdeşleşmiş ve Allah’ın (c.c) lütfunun yolunu açan “cennet kapısı olarak simgeleşmiştir. Mihrap, başlangıçta kıble yönü basit çizgi veya Hz. Muhammed’in asası/mızrağı ile ifade bulmuştur. 7. yüzyıl Emevi sanatında yarım daire niş olarak beliren mihrap, 20. yüzyıl Osmanlı geç dönemine kadar bölgesel ve dönemsel üsluplarda uzun soluklu gelişim seyri izlemiştir. Prof. Dr. Ernest Diez’in Mihrabın tarihini yazmak gelecekte yapılacak bir vazifedir deyimiyle mihrabın simgesel boyutunun yanı sıra, biçimsel üslubunun tespitine dair bölgesel ve dönemsel çalışmalar git gide artmaktadır. Buradan hareketle, araştırmada Mersin İli’ne bağlı Tarsus ilçesi merkezinde cami ve mescitlerde bulunan 9 mihraba odaklanılmıştır. Tarsus Ulu Camii mihrabı Ramazanoğlu Beyliği dönemi, diğer 8 mihrap ise Osmanlı dönemi eseridir. Mihraplar, 16.-20. yüzyıl arasına tarihlenen yapılara aittir. Mihraplar genellikle dikdörtgen çerçeveli, yarım silindirik niş, üstte sivri/kaş ve yuvarlak kemerli yarım kubbe kavsaraya sahiptir. Nadirende olsa, yarım ongen planlı niş, sütunceli ve mukarnas kavsaralı mihraplar mevcuttur. Mihraplar, belli başlı örnekler dışında süslem...

Antakya (Antiokheia) Kent Kazısında Bulunan Üç Grup Orta Çağ İslami Sikke

Kaya, Mustafa

In this article, 17 coins found in the archaeological excavations of parcel 4642 in 2011/2012 by the Hatay Archaeology Museum in Antakya, the central district of Hatay, were examined. For the first time in this research, the coins were analysed in detail to understand their contents. Among the 17 coins examined; 5 of them belong to the Abbasid period, 7 to the Buwayhid period and 5 to the Samanid period. In this article, due to the lack of scientific studies on the Islamic period coins of Antakya, it is aimed to reveal the little-known medieval Islamic period of the region by analysing these coins. Additionally, related to coins minted; the ruler, period, historical events, connections with the city were examined and their place and importance among Islamic coins were mentioned. The Abbasid coins date to the late 9th century and the mid-10th century, the Samanid coins to the early to mid-10th century, and Buwayhid coins to the midto-late 10th century. The coins belong to three different states and they were minted in 12 different Islamic city mints. These coins, which are all silver, are in minted technique. Based on the mint names of the coins, it is understood that it reached to Antioch; which was under Abbasid rule, through Silk Road trade, settlement and military expeditions.

GÜRCİSTAN’IN ACARA BÖLGESİ’NDE OSMANLI DÖNEMİ VE SONRASI ÇANTI CAMİLER HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME

Kaya, Mustafa

Kafkasya’nın güneyinde konumlanan Acara, Gürcistan’ın tarihsel bölgelerindendir. Anadolu ile Kafkasya arasında geçişi sağlayan Acara, bu stratejik konumuna bağlı olarak gelişen zengin kültür dokusu ile ön plana çıkmaktadır. Eski çağlardan itibaren yerleşim gören yöre Kolhis (M.Ö. 9-8.yy), Yunanlar (Helenler) (M.Ö. 7-6 yy), Pontuslar (M.Ö. 4. yy), Lazika (Eğrisi)-Roma (M.Ö. 1. yy) döneminde antik çağını yaşamıştır. Orta Çağ’da en parlak dönemini yaşamış, Bizans-Sasani (M.S. 6. yy), Selçuklu-Gürcü (11.yy), Osmanlı-Safevi (17.yy) ve Osmanlı-Rus (19.yy) gibi medeniyetlerin siyasi çekişmelerine sahne olmuştur. Yöre, Kapadokyalı Azize Nino ((4th century) tarafından Hıristiyanlığı, 16.yüzyılda Osmanlıların bölgeye gelişi ile İslam dinini benimsemiştir. Buna bağlı olarak, bölgede Türk-Gürcü-İslam kimliğinde cami mimarisi şekillenmiştir. Bu makalenin konusu Gürcistan (Acara) Bölgesi’nde Osmanlı Dönemi ve Sonrası Çantı Camiler Hakkında Genel Değerlendirme başlıklı araştırmadır. Makale içeriğini oluşturan ahşap camiler, 2018-2021 yılları arasında gerçekleştirdiğimiz arazi çalışmalarında tespit edilmiştir. Geleneksel camiler, Gürcistan’ın Acara Bölgesi’ne bağlı; Kobuleti, Helvaçauri, Şuahevi, Keda ve Hulo ilçe ve köylerindedir. Osmanlı dönemi arşiv kayıtları ve üzerindeki kitabe bilgilerine ...

ERZİN/İSSOS (EPİPHANEİA) ANTİK KENTİ KAZISI’NDA BULUNAN BİR GRUP ABBASİ SİKKESİ

Kaya, Mustafa

Issos-Epiphanenia, one of the significant ancient cities of Cilicia Pedias, was urbanized since the Hellenistic period and came under its rule the Byzantine domination (395-635) after the Roman Empire (BC 67). Epiphaneia met with Islamic religion and civilization in the first half quarter of the 7th centenary, in parallel with the Islamization process of Anatolia. Although it was captured by Byzantium again in 965, it was conquered by the Umayyads in the 8th century and then by the Abbasids from the half of the 8th century. The Abbasids used Epiphaneia and its surroundings as a base in the Byzantine expeditions into Anatolia, conquering the coastal cities of the Eastern Mediterranean and by establishing permanent settlements and garrisons. The subject of this article is consists a Group of Abbasid Coins Unearthed in the Ancient City of Erzin-Issos (Epiphaneia). The coins that are the subject of the article are kept in the warehouse section of Hatay Archeology Museum and are considered inventory coins.The purpose of the study is in the light of the coins found in the ancient city; Abbasids, who ruled in Epiphaneia during the Middle Ages; to examine its political, socio-cultural and economic situation. The further increases the importance of this, the lack of sufficient research on...

Gürcistan’ın Guria Bölgesi’nde, Ahşap Çandı Cami Örneği: Zoti Camii (ზოტის მეჩეთი)

KAYA, MUSTAFA

hşap camiler, İslam’ın erken dönemlerinden beri inşa edilmektedir. Nitekim İslam mimarisinin ilk mabedi Mescid-i Nebevi (Miladi 654) hurma ağacından ahşap direkli olarak inşa edilmişti. Orta Asya’da, Türklerin İslam dinini benimsemesi ile ahşap camiler inşa ettiği bilinmektedir. Bu gelenek, Karahanlılar (9.-13.yy) ile başlayıp, Gazneliler (10-12.yy) ve Selçuklular (11. yy) döneminde anıtsal ve zengin örneklerini vermiştir. Anadolu’ya Selçuklu döneminde taşındığı bilinen ahşap camiler, Beylikler ve Osmanlı döneminde kendine has bir yorum ve kimlik kazanmıştır. Bu makale, Gürcistan’ın Guria Bölgesi kırsalında arazi çalışmamız ile tespit edilen Zoti Camii’ni içermektedir. Cami, kitabesine göre 1907 yılında Çarlık Rusyası Dönemi’nde ve Osmanlı mimari geleneğinde inşa edilmiştir. Yapı, özgün dokusunu koruyarak ulaşmıştır. Ahşap çandı camiler grubunda incelenen Zoti Camii, plan, mimari ve süsleme özellikleri ile yakın çevrede Acara ve Türkiye’nin Doğu Karadeniz Bölgesi camileri ile benzerlikleri tespit edilmiştir. Camideki süslemelerin, üslup ve teknik yönden Ahıska, Karadeniz ve kısmen de olsa Doğu Anadolu camileri ile benzer olduğu izlenmektedir. Çalışmanın amacı, daha öncesinde Sanat Tarihi araştırmalarına konu olmayan Zoti Camii’nin, Türk-İslam sanatındaki yeri ve önemini belirle...

HURMAL ULU CAMİ MİNARESİ

Mustafa Kaya | Ömer Eroğlu

Öz: Hurmal, günümüzde Irak Cumhuriyeti’ne bağlı Federal bir yapının ilçesi olup, ülkenin kuzeydoğusunda konumlanmıştır. Geçmiş medeniyetlerin ve dönemlerin canlı malzeme kalıntıları olarak tanımlanan tarihi anıtlar ve arkeolojik değerler tarihi ve turistik öneme sahiptir. Bu alanlar aynı zamanda tarihi ve turistik yerleşimleri de taşımaktadır. Kültürel gelişim tarihi ve kültürel kaynaklara bağlıdır. Hurmal ilçesi, kültürel kapsamda ele alınması gereken ve değerler açısından çok zengin tarihi ve kültürel değerlere sahip ilçelerden birisidir. Hurmal, medeniyetlerin doğduğu, yaşadığı ve kültürel mirasları barındıran ilçelerden biridir. Geleneksel mimaride kullanılan yapı malzemeleri açısından tarih ve arkeoloji değere sahiptir. Maddi kültürel birikimler günümüze kadar oldukça zengin kalmıştır. Buna bağlı olarak bölgede, Türk İslâm mimarisi altın çağını; Selçuklu, Atabek ve Osmanlılar döneminde yaşamış, ancak bu eserlerin çoğu günümüze ulaşmamıştır. Günümüze kadar ulaşabilen Hurmal Ulu Cami Minaresi form, süsleme ve malzeme açısından farklı özeliklere sahiptir. Anahtar Kelimeler: Hurmal, Irak, Atabek, Minare, Türk-İslam Sanatı, Kültürel Miras.

Gürcistan-Ahıska (Akhaltsikhe) Çevresi İle Türkiye’nin Doğu Karadeniz Bölgesi Cami Mimarisinin Karşılaştırmalı Bir Değerlendirmesi

Mustafa KAYA

Bu makalemizde, zorunlu göç dönemi ve sonrasında özgün olarak dokusunu kısmen de olsa koruyarak günümüze ulaşan Ahıska merkezi ve köylerinde bulunan camilerin sanat tarihi disiplini çerçevesinde ve görsel malzeme desteği ile karşılaştırmalı şekilde genel bir tanıtımı amaçlanmaktadır. Türk-İslam sanatı açısından öneme sahip olan Ahıska camileri, 19-20. yüzyıl tarih aralıklarında olmak üzere Osmanlı dönemi ve sonrasında inşa edilmişlerdir. Ahıska camileri, genellikle kare ya da kareye yakın dikdörtgen planlı tipolojide, ahşap direkli ve tavanlı olarak tasarlananmış olup, kâgir dış duvar ve üstten dört omuz kırma çatılı olup nadir de olsa soğanvari kubbe ile sonlanan örtü sistemleri ile şekillenmiştir. Camiler, bağdadi kubbe tekniğindeki kubbe sistemleri ve harim tavan örtü kuruluşları yönüyle de Doğu Karadeniz bölgesi camileriyle benzeşmektedir. Yine, bölgedeki yapıların harim mekânını oluşturan mihrap, kubbe, tavan örtüsü ve kapı kanatları ve bu unsurlarda görülen bezemeler özgünlüğünü korumaktadır. Bağımsız ve çeşitli kompozisyonlar halinde olan; stilize kıvrık dallar, hayat ağacı, natüralist çiçekler, S ve C kıvrımları ve zengin kalem işi süslemelerin benzerlerini, Doğu Karadeniz camilerinde de (Artvin, Rize, Trabzon, Bayburt, Gümüşhane, Ordu, Giresun) görmek mümkündür. Bu bilg...

Acara Bölgesi Geleneksel Ahşap Cami Mimarisi ve Tiflis Etnografya. Müzesi'nde Bulunan Çikuneti Camisi (ჩიქუნეთი ჯამე) Üzerine Bir Değerlendirme

KAYA, MUSTAFA

AN EVALUATİON OF THE TRADİTİONAL WOODEN MOSQUE ARCHİTECTURE İN ADJARA REGİON AND THE CİKUNETİ MOSQUE (ჩიქუნეთი ჯამე) İN THE TBİLİSİ OPEN-AİR ETHNOGRAPHY MUSEUM ABSTRACT Today, the Autonomous Republic of Adjara (Adjara), which is connected to the center of Batumi, the autonomous region of Georgia; north and northeast in central Georgia, the Black Sea in the west, the south is surrounded by Turkey's Artvin and Ardahan provinces. In this region, as in the historical process, it is still today a major transit route such as the nature of being in The Transcaucasia. In this geography where the slope and altitude are high depending on the terrain shapes, the houses are scattered on the land as in the Eastern Black Sea Region. In this geography where high the slope and altitude, as depending on the Earth shapes, the houses are scattered to the land as in the Eastern Black Sea Region. Adjara and its surrounding, which have a very old history, historically have been the scene of different cultures such as Kolhis Kingdom, Greeks (Hellenes), Pontus, Romans, Lazika (Curve), Aphases, Byzantines, Arabs, Bagrat, Seljuks, Samsthe Principality, Ottomans and Russians. The first contacts of the Ottomans with the Georgians began during the reign of Fatih Sultan Mehmet. With the a...