Özel amaçlı derlemi çevriyazmak: Bir çevriyazi modeli
Uçar, Aygül
İnsanlar arasındaki etkileşim pek çok disiplinde çalışılan bir konudur. Bu etkileşimin sözlü ve yazılı dili içeren metinlerinin toplamı derlem (İng.corpus) olarak adlandırılır. Sözlü derlemlerin büyük çoğunluğu veriyi aynı fiziksel ortamda sundukları için tek-ortamlı (İng. mono-modal) ve metin-temelli kayıtlardır. Böylesi tek-ortamlı derlemler dili ve etkileşimi metnin ötesinde yansıtamadıkları için kapsam bakımından sınırlıdırlar. Anlam, metin, jest ve bürün ögeleri gibi sözel ve sözel-olmayan özelliklerin birleşimi ile kurulduğu için etkileşimin, aslında, çok-ortamlı (İng. multi-modal) olduğu göz önüne alındığında, bu problem yaratmaktadır. Çok-ortamlı derlemler doğal konuşma kayıtlarından elde edilen etkileşimin video, ses ve metin kayıtlarından oluşmaktadır. Kayıt, etkileşimin sistemat...
Türkçede annelik ve babalık metaforlarının derlem temelli çözümlemesi
İbe Akcan, Pınar | Uçar, Aygül
Metafor dilbilim ve dilbilim dışı hem yabancı hem Türkçe alanyazında çok geniş yer bulmuş bir konudur. Özellikle Lakoff ve Johnson (1980) ile Kövecses (2002) sonrasında dış dünyayı anlamlandırış biçimimizin önemli dilsel göstergeleri olarak sıkça tartışılmıştır. Türkçe alanyazında ağırlıklı olarak yazınsal metinler ve anadili konuşucularının söylem tamamlama testleri aracılığıyla ürettikleri metaforlar çerçevesinde incelemeler yapılmıştır. Bu çalışmanın amacı annelik ve babalık kavramlarının Türkçede nasıl kavramsallaştırıldığını anlamak üzere iki araştırma sorusunu yanıtlamaktır. Bunlardan ilki Türkçede annelik ve babalık kavramlarına ilişkin öne çıkan metaforların neler olduğu, ikincisi ise bu kullanımların, kavramsal alanlar açısından ne yönleriyle benzeşmekte ya da ayrışmakta olduğudu...
Söylem Belirleyicisi Olarak İştenin Ezgi Örüntüleri
Uçar, Aygül
Discourse markers have important roles in human communication. İşte, as a discourse marker, demarcates utterances as containing detailed, highlighted and reported information as well as concerning distant pieces of utterances. As a suprasegmental, intonation also has considerable importance in human communication. This study will focus on the classification of the functions of the discourse marker işte and the relation between the functions and intonation patterns of işte.
Conceptual structures of the motion verb çek- pull in Turkish and its counterparts in English
Uçar, Aygül
In this study, the conceptual structures of the Turkish motion verb çek- (to pull) were analyzed within the framework of Jackendoff's (1983, 1990) Conceptual Structure Theory. To this end, different lexicalizations and conceptual structures of the verb çek- were examined, demonstrating that it retains its basic meaning in different usages. The database created to analyze the different uses and polysemous structure of the verb was examined using “semantic paraphrasing” and “completion tests” based on the judgments of native Turkish speakers. The conceptual structures of the verb were examined under two main headings: The spatial semantic field and the non-spatial semantic field. Bu çalışmada, Türkçe'deki çek- devinim eyleminin kavram yapıları Jackendoff'un (1983, 1990) Kavram...
Light verb constructions in Turkish dictionaries: Are they submeanings of polysemous verbs?
Türkçe sözlüklerde katkısız eylem yapıları: Bunlar çokanlamlı eylemlerin alt anlamları mıdır?
Uçar, Aygül
Farklı ancak birbiriyle bağlantılı anlamlara sahip olma şeklinde kısaca tanımlanabilecek olan çokanlamlılık olgusu (Cruse, 1986; Lyons, 1977; Panman, 1982; Taylor, 2003), bu durumdaki eylemlerin sözlükte nasıl sunulması gerektiğine yönelik ölçütlerin oluşturulmasını gerektirmektedir. Söz konusu ölçütler öntip anlamının saptanması, eylemlerin çokanlamlı, eşşadlı ve bileşik eylem olma bakımından ayrımı ve sunumu, temel anlam ile yan nalmalarının anlam maddesi olarak sıralanması ve anlamları sıralayan maddelerin sayıları açısından belirleyici olmak zorundadır (Uçar, 2009). Özellikle katkısız eylemler (light verbs) sözlük sunumu açısından fiderek daha çok tartışılan bir gözlem konusu haline gelmiştir (Hanks, Urbschat & Gehweiler, 2006). Bu durum, doğal olarak, katkısız eylem tanımının hangi öl...
Türkçede Kahkaha: Derlem Görünümleri ve Örüntüleri Üzerine Bir Ön Çalışma
Uçar, Aygül
Kahkaha insan etkileşiminin önemli bileşenlerinden biridir ve genellikle sesle ve görsel olarak gösterilir (Hempelmann, 2017; Trouvain & Truong, 2017). İnsanlar farklı durumlarda ve sevinç, şefkat, eğlence, şaşkınlık, sinirlilik, üzüntü, korku, utanç, saldırganlık, zafer, alay ya da başkasının mutsuzluğundan keyif alma (schadenfreude) gibi çeşitli duygularla kahkaha atarlar (Askenasy, 1987; Chapman, 1996; Mowrer, LaPointe & Case, 1987; Provine, 1996; Ruch & Ekman, 2001; Szameitat ve diğ., 2009). Grup üyeliği, arkadaşlık hatta yakınlık göstermesi ile kahkaha kişilerarası ilişki kurma ve sürdürmede önemli bir rol oynar. Ayrıca, zulüm ve zafer kahkahası olduğunda, kahkahanın dalga geçme, alay etme ve başkalarını küçümseme işlevi de vardır (Glenn, 2003). Partington (2006) kahkahayı derlem-teme...
Gülmece ve Gülme Kaynağı Olarak Sözcük Oyunları
Uçar, Aygül
Gülmece ve gülme insanların günlük hayatta pek çok farklı duruma verdikleri tepkiler arasındadır. Bütün insanlar doğal olarak gülünç konuşma ve davranışa katılır. Dolayısıyla, gülmece günlük etkileşimlerin temel görünümlerinden birini temsil eder. Bu nedenle, gülmenin nedenleri ve neyin gülmeceyi oluşturduğu gibi konular Platon ve Aristoteles’ten beri merak edilmiş ve gülmece sürekli gelişen bir çalışma alanı olmuştur. Gülünçlüğün teatral bir form olarak ortaya çıkmasının nedenlerinden biri de insanların gülme yoluyla aldıkları hazdır. Gülmeye kaynak oluşturan gülmece ulamlarından bir tanesi de sözcük oyunlarıdır. Sözcük oyunları kısaca sözcüklerin genellikle birbiriyle bağdaşmayan iki ya da daha fazla anlam gösterecek şekilde kullanımı ve böylece komik etkinin yaratılması şeklinde tanımla...
Yemler Bilgisi Yem Teknolojisi ve Balık Besleme
Bilgüven, Murat
Her havuz alanında ya da yetiştirme biriminden elde edilen balık ve dolayısıyla balık yetiştiriciliğinin kârlılığı, büyük ölçüde kullanılan yemin miktarına bağlıdır. Su ürünleri sistemi ne kadar yoğun olursa yemlemenin önemi o kadar fazla olur ve toplam üretim maliyetinde yem maliyetinin payı da o kadar artar. Bilindiği üzere alabalık başta olmak üzere bazı balıkların yetiştiriciliği için akarsu sistemli tesisler kullanılmakta yada sıcaklığın, su bileşiminin ve akıntının dolayısıyla oksijen yoğunluğunun daha iyi olduğu tatlı su ve kıyılarda ise yüzer ağ kafeslerde yetiştiricilik yapılmaktadır. Su ürünleri yetiştiriciliğinin ileri durumda olduğu ülkelerde entansif yetiştiricilik uygulanmakta ve yetiştirme alanlarında birim hacimde maksimum ürün yetiştirilmeye çalışılmaktadır. Bu tür yetişti...
Role of antioxidant defense system and biochemical adaptation on stress tolerance of high mountain and steppe plants
Keleş, Yüksel
Eleven species were collected from Northwest Anatolian mountains (1500–2000 m) and 18 species were collected from the Central Anatolian steppes (850–1000 m) in June 1998 and 1999. In all the species investigated, the water and dry matter percentages and solute contents were measured. The chlorophyll, b-carotene, ascorbate and a-tocopherol contents and catalase (CAT), superoxide dismutase (SOD) andglutathione reductase (GR)enzymeactivities oftheplants werealsodetermined.Thesteppeplantshadlowerwatercontentcomparedwith alpine plants. The chlorophyll contents of the plants investigated did not change with altitude. However, the carotenoid/chlorophyll ratio of alpine plants was found to be significantly higher. The antioxidant/chlorophyll ratio of the trees and shrubs was higher than that of he...
Türkçe Devinim Eylemlerinde Tarz Anlatımı
Uçar, Aygül
Typologically, languages can be classified as Verb-framed languages and Satellite-framed languages according to the core feature in the verb (Talmy, 1985, 1991). In Satellite-framed languages (e.g. English), manner of motion is typically encoded in the verb, while the path of motion is expressed by prepositional phrases. In Verb-framed languages (e.g. Turkish), the verb usually encodes the path of motion while the manner of motion is encoded in manner adverbials. Satellite-framed languages do have verbs which encode path information and Verb-framed languages have verbs encoding manner of motion. However, the two language groups prefer different lexicalization of motion events. This paper describes that the concept of manner of motion verbs can be dealt with from semantically different pers...
Gülme Düzleminde Komedi Dükkanı ile Ortaoyunu Arasındaki Bağ ve Dilsel Komik Söz Komiği Açısından Bir Karşılaştırma
The Relationship between Komedi Dükkânı ‘Comedy Shop’ and Ortaoyunu in the Level of Laughter and a Comparison in the Sense of Linguistic Humor (Verbal Humor)
Uçar, Aygül | Koca, Cezmi
Gülmece günlük konuşmaların temel görünümlerinden birini temsil eder. Dolayısıyla gülmenin nedenleri ve neyin gülmeceyi oluşturduğu gibi konular Platon ve Aristoteles’ten beri merak edilmiş ve gülmece sürekli gelişen bir çalışma alanı olmuştur. İnsanların gülme yoluyla aldıkları haz gülünçlüğün teatral bir form olarak ortaya çıkmasının nedenlerinden biridir. Komedya Türk tiyatro tarihinde de, gerek Cumhuriyet öncesi gerekse Cumhuriyet döneminde çok sevilen bir tür olarak yerini almıştır. Ortaoyunu, komedi unsurlarını ve yerel özellikleri de içeren bir tür olarak geleneksel Türk tiyatrosunun başlıca türlerinden biridir ancak günümüzde artık yok olmuştur. Buna karşın Ortaoyunu’nun kimi özellikleri, daha sonra biçimlenen komedi çalışmalarında kendini göstermektedir. Bunun en belirgin örnekle...
Türkçede Hitap İfadeleri: Anlam ve Sözcük Türü Temelinde Bir Ulamlama
Özer, Nuriye | Akcan, Pınar İbe
Türk kültürü gibi toplumcu (İng. collectivist) kültürlerin toplumun her bir üyesini kendilerine özgü özellikleri bakımından bir diğer üyeden ayırma eğiliminde oldukları bilinmektedir (Hofstede, 1994). Bu kültürel eğilimin bir yansıması olarak Türkçe geniş bir hitap ifadeleri dizgesine sahiptir. Türkçedeki çeşitlilikleri ve günlük dildeki kullanım sıklıkları hitap ifadelerinin önemli bir çalışma alanı olarak betimlenmesini gerekli kılmaktadır (bknz. Gao, 2014, s. 2615; Clayman, 2010, s. 162). Derlem temelli bu çalışma, Türkçede yer alan hitap ifadelerini ve biçimbilimsel çeşitlemelerini saptamayı ve bu ifadeleri sınıflamayı hedeflemektedir. TNCv.3.0 üzerinden elde edilen veri temelinde yürütülen bu çalışmada hitap ifadeleri çoklu ortamlardan da yararlanılarak derlenmiş ve kapsamlı bir hitap...