Türkiye Türkçesinde Benzerlik, Yakınlık, Yaklaşıklık, Denklik ve Özdeşlik İfadeleri

Ergene, Oğuz

Similarity, proximity, approximation, equivalence and identity relationships constituted between multiple concepts provide direct or indirect comparison of concepts, positioning relative to each other, making precise or predictive evaluations about them and transmitting various features in a more concrete way. These forms of expression based on similarities between concepts in terms of quality or quantity, relative and gradual proximity, equivalences, identities are used for an effective language that is strong in association and concretization. So language users actualise the meaning relations by taking advantage of the some linguistic features and the possibilities of expression. In this context, many linguistic and cultural components play an active role, especially lexical, morphologic...

Kutadgu Bilig'de Sözlü İletişim

Ergene, Oğuz

2025-12-27

Türkiye Türkçesinde Akrabalık Terimleri ve Söz Varlığındaki Kullanımları

Ergene, Oğuz

2025-12-27

Çağatay Türkçesi Söz Varlığında İdari ve Askeri Birimler

Ergene, Oğuz

Türk tarihine ilişkin çalışmalar, Türklerin en eski dönemlerden itibaren kültürel temelleri ve dayanakları olan bir devlet anlayışına ve geleneğine sahip olduğunu göstermektir. Farklı dönemlerde ve coğrafyalarda hüküm süren Türk devletlerinin idari ve askerî teşkilatının da benzer ilkelere bağlı olarak biçimlendiği görülür. Bu alana yönelik terminoloji, devlet düzeninin ve toplumsal yaşamın gerektirdiği ayrıntılı bir kurumsal yapıyı; farklı yükümlülükleri olan ve birbirini tamamlayan devlet organlarının bir arada yer aldığı bir ilişkiler ağının varlığını kanıtlamaktadır. Söz konusu örneklerle, devletin idari ve askerî yapısı, bu yapıyı oluşturan birimler, bunların görev ve yetkileri, kurumsal bağlantılar ve oluşan hiyerarşik yapı somutlaşmıştır. Bu çalışmanın amacı, devletin idari ve asker...

Harezm Türkçesi Metinlerinde Alıntılardan Sözcük Türetimi (Farsça Ögeler)

Ergene, Oğuz

Sözcük alışverişlerinin gerçekleştiği diller, bu olayın nedenleri ve örnekleri, alıntıların nitel ve nicel özellikleri vb. değişiklikler gösterse de diller arasında her zaman görülen alıntı sözcük kullanımı, Türkçenin ilk metinlerinden itibaren örneklenmektedir. Türlü dillerden alınan bu sözcükler, Türkçenin türetme olanakları doğrultusunda Türkçe yapım ekleriyle yeni adlar ve eylemler oluşturmakta; kimi zaman birden çok dile ait birim, bir arada kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinden Kısasü’l-Enbiyâ, Mukaddimetü’l-Edeb, Mu’înü’l-Mürîd, Nehcü’l-Ferâdîs ve Satır Arası Kur’an Tercümesi taranarak Farsça kökenli sözcüklere getirilen Türkçe yapım ekleri belirlenmiş, sınıflandırılmış; eklerin işlevleri, sözcüklerin dönem metinlerindeki anlamları ve kullanımları be...

Divanu-Lugati't-Türk'te Eklere İlişkin Açıklamalar

Ergene, Oğuz

Karahanlı Türkçesi döneminde yazılan Dîvânu Lugâti’t-Türk, Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olması dışında, yazıldığı dönemdeki Türk toplulukları ve dilleri hakkında türlü konu başlıklarına ayrılabilecek pek çok ögeyi ve bilgiyi içeren çok yönlü bir kaynaktır. Temelini bölümlere ayrılarak tanımlanan, örnekler ve tanıklar kullanılarak açıklanan, sözlük birimlerinin oluşturduğu Dîvânu Lugâti’t-Türk’te; madde başlarında, ekli sözlük birimlerinde, bölüm ya da bap bitimlerinde, gramer kategorileriyle ilgili değerlendirmelerde işlenen ekler de bulunmaktadır. Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki ek açıklamalarının içerdiği anlam bileşenlerini ve bilgi türlerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmada, eserin taranmasıyla elde edilen veriler çerçevesinde, doğrudan ya da dolaylı olarak açıklanan ekler belirlen...

Tarihi Türk Yazı Dillerinde Hece Yinelenmesi ile Kurulan Pekiştirilmiş Sözcükler

Ergene, Oğuz

Türkçede bir sözcüğün anlamı, türlü yollarla pekiştirilmekte ve kuvvetlendirilmektedir. Özellikle sıfat ve zarfların pekiştirilerek anlam yoğunluğunun arttırılması, Türkçenin tarihi ve çağdaş yazı dillerinde geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bu yazı dillerine ilişkin metinler incelendiğinde söz konusu pekiştirmelerin ekle ya da yineleme yoluyla yapıldığı görülmektedir. Hece yinelenmesi ile pekiştirilen sözcükler ise Türkçenin ilk yazılı metinlerinden beri görülen pekiştirme örnekleri içinde önemli bir yer tutar. Bu tür pekiştirmeler, sıfat ve zarfların genellikle ilk hecesinin yinelenerek bu amaç için kullanılan belli ünsüzlerden biri ile sonlandırılması ve sözcüğün başına getirilmesi ile oluşmaktadır. Kimi zaman başka seslerin de bu yapıya eklendiği ve pekiştirmenin genişletildiği görü...

Türkiye Türkçesinde Çok Dilli Sözcükler ve Türkçe Sözcüklerin Alıntı Ögelerle Birleşim Yolları

Ergene, Oğuz

-

Nehcü'l-Feradis'te Kavramların İlişkilendirilmesi

Ergene, Oğuz

Kavramların ilişkilendirilmesi, ilgi, sahiplik, aitlik, özgülük, eşitlik, benzerlik, karşıtlık, yakınlık, yaklaşıklık vb. çerçevesinde kurulan bağlarla gerçekleşmektedir. Bu bağlar, kavramların ilgilerini, kavramlar arasında doğrudan ya da dolaylı yollarla kurulan ilişkileri gösterir. Kavramlar arasındaki ilişkilendirmelerin dilde somutlaşması ise dilin yapısal ve anlamsal olanaklarıyla sağlanır. Harezm Türkçesi metinlerinden Nehcü’l-Ferâdîs’teki kavramların ilişkilendirilme biçimlerini ve bu işlevdeki dil birimlerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmada, eserin taranmasıyla elde edilen veriler kullanılarak ilişkilendirmeleri gerçekleştiren Türkçe, Arapça, Farsça kökenli dil birimleri belirlenmiş ve örneklendirilmiş; ilişkilendirmelerin hangi yollarla ve dilsel olanaklarla sağlandığı örnekl...

B. Erdem Dağıstanlıoğlu / Hüseyn-i Hârezmî - Keşfü’l-Hüdâ

Ergene, Oğuz

Çalışmada, B. Erdem Dağıstanlıoğlu'nun hazırladığı Hüseyn-i Hârezmî - Keşfü’l-Hüdâ. Doğu Türkçesiyle Yazılmış Bir Kaside-i Bürde Şerhi adlı eserin tanıtımı yapılmıştır.

“İSTANBUL YABANCILAR İÇİN TÜRKÇE DERS KİTABI” ÖRNEĞİNDE YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE KÜLTÜRLER ARASI ETKİLEŞİM SÜRECİNE ÇÖZÜMLEYİCİ VE DEĞERLENDİRİCİ BİR BAKIŞ

GÜN, Mesut | KAVAK, Feride

Bu çalışma, yabancılara Türkçe öğretiminde kültürler arası etkileşimin önemini ve bu sürecin nasıl gerçekleştiğini "İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı" serisi üzerinden çözümlemeyi amaçlamaktadır. Dil, kültürün temel unsurlarından biri olup, aynı zamanda kültürler arası etkileşimde de merkezî bir rol oynamaktadır. Yabancı dil öğrenme sürecinde bireyler, hedef dildeki kelime ve dil bilgisi kurallarının yanı sıra kültürel ögeleri de edinirler. Bu bağlamda, kültür ve dil ayrılmaz bir bütünü oluşturur. Bu bağlamda bu çalışmada 'İstanbul Yabancılar İçin Türkçe' öğretim setinde, ders kitaplarındaki metinlerde yer alan kültürel ögeler ve bu ögelerin nasıl aktarıldığı araştırılmıştır. Çalışmada, kapsamlı içeriği, güncel yöntem ve teknikleri ile kültürel unsurları etkili...

Enhancing Visual and Cognitive Intelligence Memory with Fine-Tuning Modeling Based on Artificial Intelligence Large Language Models

GÜN, Mesut | BAŞTÜRK, Mustafa Barış

This study investigates the potential of fine-tuning modeling based on Large Language Models (LLMs) to enhance visual and cognitive intelligence memory. A fine-tuning model was developed using the ChatGPT-4o framework to generate a narrative specifically tailored for a pedagogical audience. This process of guided text generation served as the core of our fine-tuning approach, which yielded the most effective results in creating a foundational narrative. The resulting text was subsequently visualized through detailed prompt engineering on three leading text-to-image AI platforms: DALL-E 3, Imagen 3, and Fooocus.ai. A comparative analysis revealed that the integrated method, initiated with the fine-tuned narrative from the ChatGPT-4o model and visualized with DALL-E 3, produced the mo...

YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE YAPAY ZEKÂ TARAFINDAN ÜRETİLEN GÖRSELLERİN KÜLTÜR AKTARIMI BAĞLAMINDA İNCELENMESİ

GÜN, Mesut | BAŞTÜRK, Mustafa Barış, ALKAN, Elif

Kültür, geçmişten günümüze toplumları bir arada tutan temel bir yapı taşıdır. Dil ile geçirdiği dönüşümler neticesinde her toplumun kendine özgü yapısıyla şekillenen kültür, milletleri bir arada tutan özgün bir olgu olarak öne çıkar. Teknolojik devrimler, kültür ve kültür aktarımının sınırlarını genişletmiş; yapay zekâ teknolojisi ise yaşamın her alanına dâhil olarak bu sürece yeni bir boyut kazandırmıştır. Özellikle eğitim alanında hızla yaygınlaşan yapay zekâ, öğretim sürecinde öğrenmeyi pek çok açıdan etkileyen önemli bir araç haline gelmiştir. Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi bağlamında yapay zekâ kullanımını ele almıştır. Nitel araştırma kapsamında doküman analizi yöntemi kullanılarak Türkçe, Türk kültürü, kültürün bireyin yaşamındaki yeri ve kültürün yabancı dil...

FARKLI DİSİPLİNLER AÇISINDAN KAVRAM ÖĞRETİMİ

İçinde yaşadığımız evren, kendi düzeninde varlığını sürdürürken bu evrenin küçücük bir gezegeni olan Dünya’da insanoğlu, varoluşundan bu yana çeşitli kodlama sistemleri (sözlü veya yazılı dil, beden dili; grafik simge, resim, çizge gibi görseller vb.) vasıtasıyla yakın ve uzak çevresini anlamlandırma çabası içinde yaşamaktadır. Her biçimiyle duyu organlarına hitap eden ve kültürel farklılıklar neticesinde topluluklar arasında farklılık arz eden bu sistemlerin temelinde bireyin “düzen” arayışı yatmaktadır. Diğer canlı türlerine kıyasla daha gelişmiş bir beyin ve ona dayalı akıl yürütme yeteneğiyle dünyaya gelen insan, içine doğduğu ve duyu organlarını uyaran göstergeler yığını arasında çevresini anlamlandırmaya, kendi yerini belirlemeye çalışır. Anne, baba, dede, nine, el, ayak, ev, bahçe, ...

Harezm Türkçesi Metinlerinde Eş Adlılık

Ergene, Oğuz

Tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerindeki eş adlı sözcüklerin, eş adlılığı doğuran etkenlerin belirlenmesi; bu ögelere yönelik tercihleri, türlü kavramları karşılama açısından dilde var olan üretim olanaklarını ve yazılı metinlerin bu kapsamdaki söz varlığını ortaya çıkaracaktır. Bu çalışmada Harezm Türkçesi dönemi metin yayınları taranarak ilgili eserlerin sözlük ya da dizin bölümlerinde eş adlı gösterilen Türkçe ve yabancı kökenli kimi madde başları, farklı metinlerdeki kullanımlarıyla bu türde sayılabilecek sözcükler belirlenmiş; eş adlılığa etken olan ses, yapı, anlam, kullanım özellikleri çıkarılmıştır. Çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinde çok sayıda eş adlı sözcüğün bulunduğu; eş adlı tabanların, eş yazımlı yapım eklerinin, farklı tabanlara gelen farklı yapım eklerinin, bu eklerle ...

Sibicabi'nin Gülistan Çevirisi

Ergene, Oğuz

2025-12-27