Türkiye Türkçesinde Benzerlik, Yakınlık, Yaklaşıklık, Denklik ve Özdeşlik İfadeleri

Ergene, Oğuz

Similarity, proximity, approximation, equivalence and identity relationships constituted between multiple concepts provide direct or indirect comparison of concepts, positioning relative to each other, making precise or predictive evaluations about them and transmitting various features in a more concrete way. These forms of expression based on similarities between concepts in terms of quality or quantity, relative and gradual proximity, equivalences, identities are used for an effective language that is strong in association and concretization. So language users actualise the meaning relations by taking advantage of the some linguistic features and the possibilities of expression. In this context, many linguistic and cultural components play an active role, especially lexical, morphologic...

Kutadgu Bilig'de Sözlü İletişim

Ergene, Oğuz

2025-12-27

Harezm Türkçesi Metinlerinde Alıntılardan Sözcük Türetimi (Farsça Ögeler)

Ergene, Oğuz

Sözcük alışverişlerinin gerçekleştiği diller, bu olayın nedenleri ve örnekleri, alıntıların nitel ve nicel özellikleri vb. değişiklikler gösterse de diller arasında her zaman görülen alıntı sözcük kullanımı, Türkçenin ilk metinlerinden itibaren örneklenmektedir. Türlü dillerden alınan bu sözcükler, Türkçenin türetme olanakları doğrultusunda Türkçe yapım ekleriyle yeni adlar ve eylemler oluşturmakta; kimi zaman birden çok dile ait birim, bir arada kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinden Kısasü’l-Enbiyâ, Mukaddimetü’l-Edeb, Mu’înü’l-Mürîd, Nehcü’l-Ferâdîs ve Satır Arası Kur’an Tercümesi taranarak Farsça kökenli sözcüklere getirilen Türkçe yapım ekleri belirlenmiş, sınıflandırılmış; eklerin işlevleri, sözcüklerin dönem metinlerindeki anlamları ve kullanımları be...

Divanu-Lugati't-Türk'te Eklere İlişkin Açıklamalar

Ergene, Oğuz

Karahanlı Türkçesi döneminde yazılan Dîvânu Lugâti’t-Türk, Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olması dışında, yazıldığı dönemdeki Türk toplulukları ve dilleri hakkında türlü konu başlıklarına ayrılabilecek pek çok ögeyi ve bilgiyi içeren çok yönlü bir kaynaktır. Temelini bölümlere ayrılarak tanımlanan, örnekler ve tanıklar kullanılarak açıklanan, sözlük birimlerinin oluşturduğu Dîvânu Lugâti’t-Türk’te; madde başlarında, ekli sözlük birimlerinde, bölüm ya da bap bitimlerinde, gramer kategorileriyle ilgili değerlendirmelerde işlenen ekler de bulunmaktadır. Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki ek açıklamalarının içerdiği anlam bileşenlerini ve bilgi türlerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmada, eserin taranmasıyla elde edilen veriler çerçevesinde, doğrudan ya da dolaylı olarak açıklanan ekler belirlen...

Tarihi Türk Yazı Dillerinde Hece Yinelenmesi ile Kurulan Pekiştirilmiş Sözcükler

Ergene, Oğuz

Türkçede bir sözcüğün anlamı, türlü yollarla pekiştirilmekte ve kuvvetlendirilmektedir. Özellikle sıfat ve zarfların pekiştirilerek anlam yoğunluğunun arttırılması, Türkçenin tarihi ve çağdaş yazı dillerinde geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bu yazı dillerine ilişkin metinler incelendiğinde söz konusu pekiştirmelerin ekle ya da yineleme yoluyla yapıldığı görülmektedir. Hece yinelenmesi ile pekiştirilen sözcükler ise Türkçenin ilk yazılı metinlerinden beri görülen pekiştirme örnekleri içinde önemli bir yer tutar. Bu tür pekiştirmeler, sıfat ve zarfların genellikle ilk hecesinin yinelenerek bu amaç için kullanılan belli ünsüzlerden biri ile sonlandırılması ve sözcüğün başına getirilmesi ile oluşmaktadır. Kimi zaman başka seslerin de bu yapıya eklendiği ve pekiştirmenin genişletildiği görü...

Türkiye Türkçesinde Çok Dilli Sözcükler ve Türkçe Sözcüklerin Alıntı Ögelerle Birleşim Yolları

Ergene, Oğuz

-

“İSTANBUL YABANCILAR İÇİN TÜRKÇE DERS KİTABI” ÖRNEĞİNDE YABANCI DİL OLARAK TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE KÜLTÜRLER ARASI ETKİLEŞİM SÜRECİNE ÇÖZÜMLEYİCİ VE DEĞERLENDİRİCİ BİR BAKIŞ

GÜN, Mesut | KAVAK, Feride

Bu çalışma, yabancılara Türkçe öğretiminde kültürler arası etkileşimin önemini ve bu sürecin nasıl gerçekleştiğini "İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı" serisi üzerinden çözümlemeyi amaçlamaktadır. Dil, kültürün temel unsurlarından biri olup, aynı zamanda kültürler arası etkileşimde de merkezî bir rol oynamaktadır. Yabancı dil öğrenme sürecinde bireyler, hedef dildeki kelime ve dil bilgisi kurallarının yanı sıra kültürel ögeleri de edinirler. Bu bağlamda, kültür ve dil ayrılmaz bir bütünü oluşturur. Bu bağlamda bu çalışmada 'İstanbul Yabancılar İçin Türkçe' öğretim setinde, ders kitaplarındaki metinlerde yer alan kültürel ögeler ve bu ögelerin nasıl aktarıldığı araştırılmıştır. Çalışmada, kapsamlı içeriği, güncel yöntem ve teknikleri ile kültürel unsurları etkili...

Enhancing Visual and Cognitive Intelligence Memory with Fine-Tuning Modeling Based on Artificial Intelligence Large Language Models

GÜN, Mesut | BAŞTÜRK, Mustafa Barış

This study investigates the potential of fine-tuning modeling based on Large Language Models (LLMs) to enhance visual and cognitive intelligence memory. A fine-tuning model was developed using the ChatGPT-4o framework to generate a narrative specifically tailored for a pedagogical audience. This process of guided text generation served as the core of our fine-tuning approach, which yielded the most effective results in creating a foundational narrative. The resulting text was subsequently visualized through detailed prompt engineering on three leading text-to-image AI platforms: DALL-E 3, Imagen 3, and Fooocus.ai. A comparative analysis revealed that the integrated method, initiated with the fine-tuned narrative from the ChatGPT-4o model and visualized with DALL-E 3, produced the mo...

YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE YAPAY ZEKÂ TARAFINDAN ÜRETİLEN GÖRSELLERİN KÜLTÜR AKTARIMI BAĞLAMINDA İNCELENMESİ

GÜN, Mesut | BAŞTÜRK, Mustafa Barış, ALKAN, Elif

Kültür, geçmişten günümüze toplumları bir arada tutan temel bir yapı taşıdır. Dil ile geçirdiği dönüşümler neticesinde her toplumun kendine özgü yapısıyla şekillenen kültür, milletleri bir arada tutan özgün bir olgu olarak öne çıkar. Teknolojik devrimler, kültür ve kültür aktarımının sınırlarını genişletmiş; yapay zekâ teknolojisi ise yaşamın her alanına dâhil olarak bu sürece yeni bir boyut kazandırmıştır. Özellikle eğitim alanında hızla yaygınlaşan yapay zekâ, öğretim sürecinde öğrenmeyi pek çok açıdan etkileyen önemli bir araç haline gelmiştir. Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi bağlamında yapay zekâ kullanımını ele almıştır. Nitel araştırma kapsamında doküman analizi yöntemi kullanılarak Türkçe, Türk kültürü, kültürün bireyin yaşamındaki yeri ve kültürün yabancı dil...

FARKLI DİSİPLİNLER AÇISINDAN KAVRAM ÖĞRETİMİ

İçinde yaşadığımız evren, kendi düzeninde varlığını sürdürürken bu evrenin küçücük bir gezegeni olan Dünya’da insanoğlu, varoluşundan bu yana çeşitli kodlama sistemleri (sözlü veya yazılı dil, beden dili; grafik simge, resim, çizge gibi görseller vb.) vasıtasıyla yakın ve uzak çevresini anlamlandırma çabası içinde yaşamaktadır. Her biçimiyle duyu organlarına hitap eden ve kültürel farklılıklar neticesinde topluluklar arasında farklılık arz eden bu sistemlerin temelinde bireyin “düzen” arayışı yatmaktadır. Diğer canlı türlerine kıyasla daha gelişmiş bir beyin ve ona dayalı akıl yürütme yeteneğiyle dünyaya gelen insan, içine doğduğu ve duyu organlarını uyaran göstergeler yığını arasında çevresini anlamlandırmaya, kendi yerini belirlemeye çalışır. Anne, baba, dede, nine, el, ayak, ev, bahçe, ...

Harezm Türkçesi Metinlerinde Eş Adlılık

Ergene, Oğuz

Tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerindeki eş adlı sözcüklerin, eş adlılığı doğuran etkenlerin belirlenmesi; bu ögelere yönelik tercihleri, türlü kavramları karşılama açısından dilde var olan üretim olanaklarını ve yazılı metinlerin bu kapsamdaki söz varlığını ortaya çıkaracaktır. Bu çalışmada Harezm Türkçesi dönemi metin yayınları taranarak ilgili eserlerin sözlük ya da dizin bölümlerinde eş adlı gösterilen Türkçe ve yabancı kökenli kimi madde başları, farklı metinlerdeki kullanımlarıyla bu türde sayılabilecek sözcükler belirlenmiş; eş adlılığa etken olan ses, yapı, anlam, kullanım özellikleri çıkarılmıştır. Çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinde çok sayıda eş adlı sözcüğün bulunduğu; eş adlı tabanların, eş yazımlı yapım eklerinin, farklı tabanlara gelen farklı yapım eklerinin, bu eklerle ...

Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kültür Etkileşimi Sürecinin Bireylerin Öznel İyi Oluşlarına Etkisi

ALKAN, Elif | GÜN, Mesut

Dil öğretimi süreci, kültür kavramını da içeren ve toplumlar arasında etkileşim sağlayan önemli bir unsurdur. Kültür etkileşimi, öğrenen bireyin hedef dili anlamlandırmasını kolaylaştırırken bilgi paylaşma motivasyonunu arttırmaktadır. Bu süreçte bireylerin öz değerlendirme yapmaları gelişimlerini olumlu yönde etkileyerek öznel iyi oluşlarını beslemektedir. Buradan yola çıkarak bu çalışmanın amacını Çukurova Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde B2 seviyede öğrenim gören 25 yetişkin bireyin öznel iyi oluşlarının kültür etkileşimi sürecini etkileme durumunu amaçlamıştır. Bu çalışma, nitel araştırmalarda yer alan görüşme yöntemi kullanılarak hazırlanmıştır. Belirlenen çerçevede araştırma bulguları, yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla toplanmı...

Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Sertifikası

Dönük, D., Tezbaşaran, A., Özdemir, O., Yaman, Ş., Ergene, O.

2025-12-27

Kavram Alanı Bağlamında Kutadgu Bilig'deki Ses Yansımalı İkilemelerin Türkiye Türkçesindeki Biçimleri

Ergene, Oğuz

Kaynağını doğadaki seslerden alan ikilemeler, tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerinde pek çok örneği bulunan ve sıklıkla kullanılan söz varlığı ürünleridir. Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki sözlük birimlerin bir bölümünü de ses yansımalı ikilemeler oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki söz konusu ikilemeler belirlenmiş ve ses kaynakları bakımından sınıflandırılmıştır. Örneklerin anlamları ve metindeki kullanımları verilmiş, ölçünlü Türkiye Türkçesinde ve ağızlarda bulunan benzer veya yakın sayılabilecek kullanımlar ile karşılaştırma yapılmıştır. Bu doğrultuda Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki ses yansımalı ikilemeler, 12 alt bölümde gruplandırılmıştır. Bu ikilemelerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları dikkate alındığında, ağızlardaki örneklerin ölçünlü dilden daha fazla olduğu görülür. ...

Türkiye Türkçesinin Söz Varlığında Hayvan Adlarının Organ Adlarıyla ya da Vücut Bölümlerine İlişkin Adlarla Oluşturduğu Deyim Aktarması Örnekleri

Ergene, Oğuz

Toplumun kültürel özellikleri ve eğilimleri doğrultusunda biçimlenen deyim aktarmaları, dilin anlatım gücünü arttırmakta birlikte sözcüklerin çok sayıda yan anlam kazanmasını da sağlamıştır. Türlü dillerde farklı biçimleri örneklenen bu anlam olayında; aktarmanın ön koşulu niteliğindeki benzerlik ilişkisinin kurulmasıyla kimi varlıkların biçim, renk, işlev vb. özellikler çerçevesinde, birbiri yerine kullanımı ve birbiri ile adlandırımı gerçekleşmiştir. Türkiye Türkçesinin söz varlığında yer alan deyim aktarması örnekleri, karşıladığı kavramlar açısından geniş bir yelpazeye sahiptir. Bu örneklerin türlü bitki, hayvan, alet, eşya, hastalık, renk, yiyecek, nitelik, durum vb. için kullanıldığı; kimi deyim aktarmalarının ise ayrıntıya inerek buğday türü, ekmek türü, para birimi, metal ya da ta...

Türkiye'de Dil Bilgisi Öğretiminin Tarihsel Gelişimi Açısından Mutavvel Sarf-ı Osmani

Ergene, Oğuz | Şahbaz, Namık Kemal

2025-12-27