Bulunan: 34 Adet 0.001 sn
Araştırmacılar Oğuz Ergene
Doç.Dr. Oğuz ErgeneEğitim Fakültesi
169560

Türkiye Türkçesinde Benzerlik, Yakınlık, Yaklaşıklık, Denklik ve Özdeşlik İfadeleri

Ergene, Oğuz

Similarity, proximity, approximation, equivalence and identity relationships constituted between multiple concepts provide direct or indirect comparison of concepts, positioning relative to each other, making precise or predictive evaluations about them and transmitting various features in a more concrete way. These forms of expression based on similarities between concepts in terms of quality or quantity, relative and gradual proximity, equivalences, identities are used for an effective language that is strong in association and concretization. So language users actualise the meaning relations by taking advantage of the some linguistic features and the possibilities of expression. In this context, many linguistic and cultural components play an active role, especially lexical, morphologic...

169588

Kutadgu Bilig'de Sözlü İletişim

Ergene, Oğuz

2025-12-27

Sunum2020Türk Dil Kurumu 2 | 0 Erişime Açık
169562

Harezm Türkçesi Metinlerinde Alıntılardan Sözcük Türetimi (Farsça Ögeler)

Ergene, Oğuz

Sözcük alışverişlerinin gerçekleştiği diller, bu olayın nedenleri ve örnekleri, alıntıların nitel ve nicel özellikleri vb. değişiklikler gösterse de diller arasında her zaman görülen alıntı sözcük kullanımı, Türkçenin ilk metinlerinden itibaren örneklenmektedir. Türlü dillerden alınan bu sözcükler, Türkçenin türetme olanakları doğrultusunda Türkçe yapım ekleriyle yeni adlar ve eylemler oluşturmakta; kimi zaman birden çok dile ait birim, bir arada kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinden Kısasü’l-Enbiyâ, Mukaddimetü’l-Edeb, Mu’înü’l-Mürîd, Nehcü’l-Ferâdîs ve Satır Arası Kur’an Tercümesi taranarak Farsça kökenli sözcüklere getirilen Türkçe yapım ekleri belirlenmiş, sınıflandırılmış; eklerin işlevleri, sözcüklerin dönem metinlerindeki anlamları ve kullanımları be...

169565

Divanu-Lugati't-Türk'te Eklere İlişkin Açıklamalar

Ergene, Oğuz

Karahanlı Türkçesi döneminde yazılan Dîvânu Lugâti’t-Türk, Türkçenin bilinen ilk sözlüğü olması dışında, yazıldığı dönemdeki Türk toplulukları ve dilleri hakkında türlü konu başlıklarına ayrılabilecek pek çok ögeyi ve bilgiyi içeren çok yönlü bir kaynaktır. Temelini bölümlere ayrılarak tanımlanan, örnekler ve tanıklar kullanılarak açıklanan, sözlük birimlerinin oluşturduğu Dîvânu Lugâti’t-Türk’te; madde başlarında, ekli sözlük birimlerinde, bölüm ya da bap bitimlerinde, gramer kategorileriyle ilgili değerlendirmelerde işlenen ekler de bulunmaktadır. Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki ek açıklamalarının içerdiği anlam bileşenlerini ve bilgi türlerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmada, eserin taranmasıyla elde edilen veriler çerçevesinde, doğrudan ya da dolaylı olarak açıklanan ekler belirlen...

169555

Tarihi Türk Yazı Dillerinde Hece Yinelenmesi ile Kurulan Pekiştirilmiş Sözcükler

Ergene, Oğuz

Türkçede bir sözcüğün anlamı, türlü yollarla pekiştirilmekte ve kuvvetlendirilmektedir. Özellikle sıfat ve zarfların pekiştirilerek anlam yoğunluğunun arttırılması, Türkçenin tarihi ve çağdaş yazı dillerinde geniş bir kullanım alanına sahiptir. Bu yazı dillerine ilişkin metinler incelendiğinde söz konusu pekiştirmelerin ekle ya da yineleme yoluyla yapıldığı görülmektedir. Hece yinelenmesi ile pekiştirilen sözcükler ise Türkçenin ilk yazılı metinlerinden beri görülen pekiştirme örnekleri içinde önemli bir yer tutar. Bu tür pekiştirmeler, sıfat ve zarfların genellikle ilk hecesinin yinelenerek bu amaç için kullanılan belli ünsüzlerden biri ile sonlandırılması ve sözcüğün başına getirilmesi ile oluşmaktadır. Kimi zaman başka seslerin de bu yapıya eklendiği ve pekiştirmenin genişletildiği görü...

169580

Türkiye Türkçesinde Çok Dilli Sözcükler ve Türkçe Sözcüklerin Alıntı Ögelerle Birleşim Yolları

Ergene, Oğuz

-

169575

Harezm Türkçesi Metinlerinde Eş Adlılık

Ergene, Oğuz

Tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerindeki eş adlı sözcüklerin, eş adlılığı doğuran etkenlerin belirlenmesi; bu ögelere yönelik tercihleri, türlü kavramları karşılama açısından dilde var olan üretim olanaklarını ve yazılı metinlerin bu kapsamdaki söz varlığını ortaya çıkaracaktır. Bu çalışmada Harezm Türkçesi dönemi metin yayınları taranarak ilgili eserlerin sözlük ya da dizin bölümlerinde eş adlı gösterilen Türkçe ve yabancı kökenli kimi madde başları, farklı metinlerdeki kullanımlarıyla bu türde sayılabilecek sözcükler belirlenmiş; eş adlılığa etken olan ses, yapı, anlam, kullanım özellikleri çıkarılmıştır. Çalışmada, Harezm Türkçesi metinlerinde çok sayıda eş adlı sözcüğün bulunduğu; eş adlı tabanların, eş yazımlı yapım eklerinin, farklı tabanlara gelen farklı yapım eklerinin, bu eklerle ...

169584

Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Sertifikası

Dönük, D., Tezbaşaran, A., Özdemir, O., Yaman, Ş., Ergene, O.

2025-12-27

Sunum2010Ankara Üniversitesi TÖMER 7 | 0 Erişime Açık
169577

Kavram Alanı Bağlamında Kutadgu Bilig'deki Ses Yansımalı İkilemelerin Türkiye Türkçesindeki Biçimleri

Ergene, Oğuz

Kaynağını doğadaki seslerden alan ikilemeler, tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerinde pek çok örneği bulunan ve sıklıkla kullanılan söz varlığı ürünleridir. Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki sözlük birimlerin bir bölümünü de ses yansımalı ikilemeler oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki söz konusu ikilemeler belirlenmiş ve ses kaynakları bakımından sınıflandırılmıştır. Örneklerin anlamları ve metindeki kullanımları verilmiş, ölçünlü Türkiye Türkçesinde ve ağızlarda bulunan benzer veya yakın sayılabilecek kullanımlar ile karşılaştırma yapılmıştır. Bu doğrultuda Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki ses yansımalı ikilemeler, 12 alt bölümde gruplandırılmıştır. Bu ikilemelerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları dikkate alındığında, ağızlardaki örneklerin ölçünlü dilden daha fazla olduğu görülür. ...

169572

Türkiye Türkçesinin Söz Varlığında Hayvan Adlarının Organ Adlarıyla ya da Vücut Bölümlerine İlişkin Adlarla Oluşturduğu Deyim Aktarması Örnekleri

Ergene, Oğuz

Toplumun kültürel özellikleri ve eğilimleri doğrultusunda biçimlenen deyim aktarmaları, dilin anlatım gücünü arttırmakta birlikte sözcüklerin çok sayıda yan anlam kazanmasını da sağlamıştır. Türlü dillerde farklı biçimleri örneklenen bu anlam olayında; aktarmanın ön koşulu niteliğindeki benzerlik ilişkisinin kurulmasıyla kimi varlıkların biçim, renk, işlev vb. özellikler çerçevesinde, birbiri yerine kullanımı ve birbiri ile adlandırımı gerçekleşmiştir. Türkiye Türkçesinin söz varlığında yer alan deyim aktarması örnekleri, karşıladığı kavramlar açısından geniş bir yelpazeye sahiptir. Bu örneklerin türlü bitki, hayvan, alet, eşya, hastalık, renk, yiyecek, nitelik, durum vb. için kullanıldığı; kimi deyim aktarmalarının ise ayrıntıya inerek buğday türü, ekmek türü, para birimi, metal ya da ta...

169585

Türkiye'de Dil Bilgisi Öğretiminin Tarihsel Gelişimi Açısından Mutavvel Sarf-ı Osmani

Ergene, Oğuz | Şahbaz, Namık Kemal

2025-12-27

Sunum2020Türk Dil Kurumu 3 | 0 Erişime Açık
169573

Türkiye Türkçesi Ağızlarında Hayvan Adlandırmalarına İlişkin Belirleyiciler

Ergene, Oğuz

Toplumların en eski dönemlerden itibaren sürdürdüğü yaşam tarzları, yararlandığı geçim kaynakları, değerleri, öncelikleri, inançları, belli olaylar karşısındaki tutumları, kültürel kimliğin tüm ögelerini kapsayan dile yansır ve dile ilişkin verilerle de belirginleşir. Bu doğrultuda dilde yaşayan kimi söz varlığı ögelerinden, Türk toplumunun evcil ve yabani pek çok hayvan türünü tanıdığı, belli özelliklere göre sınıfladığı, kendisinden ya da ürünlerinden yararlandığı anlaşılmaktadır. Türkiye Türkçesi ağızları, hayvan adlandırmaları açısından ayrıntılı ve zengin bir söz varlığına sahiptir. Ağızlarda, hayvanların belli ölçütlere göre değişkenlik gösterebilen nitelikleri ya da durumları kapsamlı bir değerlendirmeyle ele alınmakta; adlandırmalar da buna koşut belirleyiciler aracılığıyla yapı...

169557

Türkiye Türkçesinde Sözcük Türetme Olanakları (Sözlüksel Olmayan Ad Tabanlarından Ad, Eylem ve Eylemsi Yapımı)

Ergene, Oğuz

Sondan eklemeli bir dil olan Türkçede sözcük türetimi, ad ya da eylem tabanlarına ulanan türlü biçim birimleri ile gerçekleşir. Türkiye Türkçesinde ad, eylem ve eylemsi türetilen ad tabanlarının bir bölümü ise ölçünlü dilde yaygın biçimde kullanılmamaları ya da Türkçe sözlüklerin nitelikleri ve hazırlanma ilkeleri doğrultusunda, sözlük birimi olarak değerlendirilmemektedir. Söz konusu tabanlardan türetilen kimi adlarla eylemler de ölçünlü dilin söz varlığını içeren sözlüklerde işlenmemiştir. Bu çalışmada, Türkçe sözlüklerde sözlük birimi olarak yer almayan ad tabanları ile bu öğelerden türetilen adlar, eylemler ve eylemsiler incelenmiş; türetme yapılan tabanlar, bunlara ulanan türetme işlevli biçim birimleri sınıflandırılmış ve örneklendirilmiştir. Büyük bölümü, genel ağda çevri...

167125

Sadi Gülistan Tercümesi (Çeviren Sibicabi)

Ergene, Oğuz

Bu çalışmada, Sa’dî’nin Gülistan adlı eserinin Doğu Türkçesi çevirisi incelenmiştir. Sibîcâbî’nin H. 800 (1397-1398) yılında yaptığı bu çeviri, Gülistan’ın bu yazı diline yapılan ilk çevirisi olarak bilinmektedir. Çalışmada; tek nüshası British Library’de, Or. 11685 numara ile kayıtlı olan el yazması metnin taranarak oluşturulan ve söz konusu kütüphaneden sağlanan cd kopyası kullanılmıştır. Tez; giriş, dil incelemesi, metin, çeviri, notlar, dizin, tıpkıbasım olmak üzere yedi ana bölümden oluşmaktadır.

Kitap2017Türk Dil Kurumu 53 | 0 Erişime Açık
169554

Türkiye Türkçesinin Ölçünlü Dilinde Kullanılan Batı Kökenli Ünlemler

Ergene, Oğuz

Ünlemler; türlü duyguların anlatılması, kimi eylemlerin bildirilmesi ve doğa seslerinin taklit edilerek yansıtılması amacıyla kullanılan bir sözcük türüdür. Ünlemlerin tüm insanlara özgü duygu durumlarını ya da doğa seslerine ilişkin algılamaları yansıtması nedeniyle her dilde bulunduğu ve özellikle asıl ünlemler olarak değerlendirilen örneklerin, farklı dillerde bile benzer biçimlerde olduğu görülmektedir. Bu nedenle söz konusu ünlemlerin genellikle kullanıldığı toplumun ürünü olarak değerlendirilme olasılığı bulunmakla beraber kültürler arası ilişkiler nedeniyle bir dilde yabancı dillerden alınan ve ünlem olarak kullanılan ögelerin yer alabileceği unutulmamalıdır. Türkiye Türkçesinin ölçünlü dilinde de yabancı dillerden alınmış çok sayıda sözcük ya da sözcük grubu, ünlem işleviyle kullan...

169582

Eski Türkçeden Çağatay Türkçesine İdi “Sahip, Efendi; Tanrı” ve Değişkelerinin Kullanımı

Ergene, Oğuz

Bu çalışmada, “efendi, sahip; Tanrı” anlamlarında kullanılan idi sözcüğünün Eski Türkçe, Karahanlı Türkçesi, Harezm-Altınordu Türkçesi ve Çağatay Türkçesindeki değişkeleri, bunların türetilmiş ve başka sözcüklerle öbekleşmiş örnekleri, belirtilen yazı dillerine yönelik metin yayınları, sözlükler ve gramer kitapları taranarak belirlenmiştir.

/ 3